DOLAR 16,2206 -0.8%
EURO 17,4588 -0.76%
ALTIN 967,48-0,51
BITCOIN 467957-3,18%
İstanbul
24°

AÇIK

02:00

İMSAK'A KALAN SÜRE

‘Serbest piyasa’ fahiş fiyat sistemi olamaz! Türkiye’de mal ve hizmet fiyatlama düzeneği çöküşe gidiyor

‘Serbest piyasa’ fahiş fiyat sistemi olamaz! Türkiye’de mal ve hizmet fiyatlama düzeneği çöküşe gidiyor

on

ABONE OL
Mayıs 28, 2022 00:01
‘Serbest piyasa’ fahiş fiyat sistemi olamaz! Türkiye’de mal ve hizmet fiyatlama düzeneği çöküşe gidiyor
0

BEĞENDİM

ABONE OL

Şiddetli ekonomik kaideler dahilinde konut piyasası başta olmak üzere mal ve hizmetlerde kiralama, satış ve alımlarda fiyatlamalar yükselişini sürdürüyor. Çeşitli pazarlarda güç, besin ve emtia fiyatlarındaki yükselişlerin yanında hür piyasa kurallarının dışında tek taraflı fiyatlamalar, tekelleşmeler ve enflasyona yönelik belirsizlik değerli bir fiyat köpüğü oluşturuyor. Fiyat artışlarının nerede duracağı varsayım edilemezken tüm dikkatlerin özgür piyasa sisteminin işleyişi üzerine odaklanmış olduğu görülüyor.

Enflasyonla ilgili belirsizliğin devam ettiği süreçte Merkez Bankası (TCMB) son beklenti anketinde 2022 yılsonu TÜFE beklentisini yüzde 57,92 olarak açıkladı. Birçok iktisat kuruluşu da enflasyonda zirve noktasının yüzde 80’lerde oluşacağına dair kanaatlerini ileri sürüyor.

İktisada yaklaşımıyla önemsenmese de kredi derecelendirme kuruluşlarından Moody’s, Türkiye’de artan fiyatlar karşısında 2022 yılsonu enflasyon beklentisini yüzde 35’ten yüzde 52,1’e yükseltti. Küresel Makro Görünüm 2022 – 23 raporunu güncelleyen Moody’s, gelecek yıl için Mayıs’taki enflasyon iddiasını yüzde 30 olarak yerinde bıraktı.

Yükselen enflasyon ve gelirlerin eridiği ortamda, Türkiye’de şirketlerin yüzde 60’tan fazlasının 2022’de çalışanlarına ek artırım yapmayı planladığı belirlendi. Mercer Türkiye ve PERYÖN’ün ortaklaşa yaptıkları Nisan 2022 Fiyat Artış Trendleri Orta Anketi’nde firmaların yüzde 63,9’u fiyat artışı yapacak.

Ankete nazaran yapılacak fiyat artışı yüzde 58’ler civarında olacak. 16 dalda fiyat artışı gerçekleştirecek yabancı sermayeli firmalarda oran yüzde 70,7, yerli firmalarda yüzde 53,3 olduğu görülüyor. En fazla fiyat artışı yapacak dallar; yüzde 67,5 ile otomotiv tedarik sanayi, yüzde 62 ile sigorta, yüzde 61,5 ile otomotiv ana sanayi, yüzde 60 ile tüketici eserleri ve üretim dışı bölümleri öne çıkıyor.

FİYAT ARTIŞLARI KAÇINILMAZ

Mercer Türkiye CEO’su Dinçer Güleyin, 2018’den itibaren başlayan kur dalgalanmaları, pandeminin olumsuz tesirleri ve bugünkü konjonktürün fiyat artışlarını körüklediğini, belirsizliğin yüksek olduğu, maliyetlerin son derece arttığı ortamda fiyat artışlarının firmalar tarafından kaçınılmaz olarak görüldüğünü söylüyor.

Öteki taraftan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın “Türk iktisadı, özgür piyasa iktisadı kurallarına uygun biçimde yoluna devam edecek” kelamına karşılık ülkede “Serbest piyasa iktisadı fırsatçının değil, vatandaşın lehine işletilecek biçimde olmalı” biçiminde sözler kullanılıyor. Genel olarak düşünüldüğünde yalnızca gayrimenkulde değil tüm pazarlarda hür piyasa kurallarının toplumsal anlayışla yine ele alınmasının gereği vurgulanıyor.

Tespitlere nazaran, kirada yüzde 300 ve konut satışında yüzde 200’lere varan yıllık fiyat artışları sürat kesmezken hür piyasa sisteminin Türkiye’de karşıt tarafta işleyerek ucuzluk ve kalitede rekabetçiliği çok kar formuna dönüştürdüğü, fiyatlama sistemini çökerttiği ve tüm fiyatlarda yükselişi daima körüklediği gözleniyor. 

Yalnızca konut ve kiralamada değil, tüm pazarlarda vatandaşı tek taraflı fiyatlamalarla köpürtülmüş fiyat artışları karşısında nefes alamaz hale getiren ve kaotik – enflasyonist bir ortam oluşturan mevcut özgür piyasa sisteminin olağanlaşması için devlet tarafından gerekli müdahalenin ivedilikle yapılması gereği ortaya konuyor.

Toplumsal piyasa iktisadını benimsemiş Avrupa Birliği’ndeki (AB) kriterlere nazaran hareket etmeye çalışan Türkiye’de, özgür piyasanın “sosyallik” sistemini yok etmeye çalıştığı, özgür piyasada fırsatçılık, sahtekarlık ve ekonomik kriz üzere vatandaşa ziyan veren durumların olabileceği vurgulanırken devletin bu türlü durumlarda vazifesinin piyasa iktisadında toplumsal dengeyi korumak olduğu belirtiliyor.

PİYASA İKTİSADI ESASEN ‘SOSYAL’

Yorumlarıyla iktisatta gündem oluşturan ekonomist Ege Cansen, piyasa iktisadının zati “sosyal” olduğunu, lakin Türkiye’de yaşanan son iktisat değişiminin sabit gelirlilerin ezilmesi üzere toplumsal sıkıntılar oluşturduğuna vurgu yapıyor.

Piyasa iktisadına “sosyallik”ten öbür “düzenlilik” vurgusu da yapan Ege Cansen, “Bu devletçilik, devlet girişimciliği, KİT ve BİT oluşturmak değil. Bunun Türkçesi nizamlı piyasa iktisadı. Düzenliden kasıt rekabeti korumak. Alışılmış kapitalist sistemin kendi içinde bir çelişkisi var. Kapitalizm rekabet üzerine heyeti, rekabeti de yok edebilir. Büyüyenler küçükleri yiyebilir, rekabeti ortadan kaldırabilir. İşte kapitalizm ahlâkında devletin rekabeti korumak için piyasaya müdahalesi olabilir. Yani hür teşebbüs devam edecek, hür mülkiyet devam edecek” sözünü kullanıyor.

GOL AT ANCAK FAUL YAPMA

Toplumsal piyasa iktisadında “fahiş kâr” diye bir şeyin olmadığını ve herkesin istediği kadar kâr edebileceğini belirten Ege Cansen, “Hiç kimse öbür gruba 3’ten fazla gol atmasın denmiyor… At atabildiğin kadar lakin faul yapma. O vakit ne olacak, toplumsal transferler ve rekabetin korunması öncelik olacak. Toplumsal transferlerle toplumsal adaletsizlikler ortadan kaldırılacak, hür rekabetle piyasanın verimli işlemesi sağlanacak, işin özeti budur” bilgilerini veriyor.

Ege Cansen, piyasanın da işletilmesi ismine dar gelirlilere kamu tarafından nakit takviyesinin değerli olduğunu, devlet yahut belediyelerin rekabeti bozacak tanzim mağazası, bakkallık, kasaplık üzere işlerle esnafa rakip olmaması gerektiğini, asıl olanın toplumsal piyasa iktisadı olduğunu söylüyor. Türkiye iktisadının büyümeye devam edeceğinin altını çizen Ege Cansen, ülkenin büyürken yoksullaşacağını kelamlarına ekliyor.

Ekonomist Prof. Dr. Asaf Savaş Akat da, piyasa iktisadının mahsurları olduğunu, düzgün taraflarının tutularak ziyanlı taraflarının yok edilmesi gerektiğini belirterek, “Piyasada rekabeti korumak için kamu müdahalesi gerekiyor. Rekabetçi piyasanın randımanı artırıcı avantajları var. Alışılmış piyasa iktisadını,  hür piyasayı kendi haline bırakırsanız gelir dağılımında bozukluk çıkar, tekelleşmeler olur” diyor.

Türkiye’nin ekonomik olarak bir dönüşüm içerisinde olduğunu, asıl sıkıntıların diğer yerlerde olduğunu lisana getiren Prof. Dr. Akat, oluşan sorunların ciddiye alınması ve müdahale edilmesi gerektiğini belirtiyor. Mümkün olduğunca toplumun en düşük bölümlerine takviye olunması gerektiğini lisana getiren Prof. Dr. Akat, “Gerçek enflasyonu ölçerek bilhassa minimum fiyatın enflasyona ezdirilmemesi gerekiyor. Ayrıyeten şu anda altyapıdan evvel toplumun öncelikli meselelerinin giderilmesi ve özellikle orta sınıfın güçlendirilmesi ismine siyasetler ve transfer düzeneklerinin geliştirilmesi elzem” diye konuşuyor.

Prof. Dr. Asaf Savaş Akat, Türkiye’nin büyümeye devam edeceğini fakat iktisat büyürken kimi kısımların fakirleşeceğine vurgu yapıyor.

KAYNAK: TAHLİL / SEDAT YILMAZ

En az 10 karakter gerekli


HIZLI YORUM YAP

SON DAKİKA HABERLERİ